وى مبالغه كند و به اين شيوه چندان ادامه دهد تا دلش خوش شود و حلالش كند ، و اگر قلبا راضى نشد و حلال ننمود همين عذرخواهى و اظهار دوستى حسنه اى است كه در قيامت برابر سيّئهء غيبت قرار مىگيرد . و دليل اين بيان قول امام صادق عليه السّلام است : « اگر غيبت كردى و به گوش آن غيبت شده رسيد ، از او حلَّيّت بخواه ، و اگر نشنيده به او مرسان و استغفار كن » [ 1 ] ، و اين براى آنست كه در حلَّيّت خواستن در صورتى كه به گوش او نرسيده فتنه انگيزى و كينه توزى است ، و كسى كه با خبر نشده در حكم كسى است كه به او دسترسى نيست يا در گذشته يا غايب است ، و بنا بر اين قول پيغمبر اكرم صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم : « كفّارهء غيبت كسى اين است كه براى او استغفار كنى » ، بر صورتى حمل مىشود كه به وى دسترسى نباشد ، و يا اگر در دسترس باشد آگاهانيدن و حلَّيّت خواستن موجب فتنه انگيزى و عداوت گردد . و نيز اين قول آن حضرت صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم : « هر كه از برادرش مظلمه اى در آبرو يا مال به گردن دارد ، از او حلَّيّت بخواهد پيش از آنكه روزى بيايد كه درم و دينارى نيست ، از حسنات او برگيرند ، و اگر حسناتى نداشته باشد از سيّئات آن شخص بردارند و بر سيّئات او افزايند » ، بر اين صورت حمل مىشود كه به گوشش رسيده يا اگر نرسيده اعلام و استحلال موجب فتنه و عداوت نخواهد شد . تتميم بهتان از آنچه گفته شد برمىآيد كه بهتان اين است كه دربارهء مسلمانى چيزى گفته شود كه او را ناخوش آيد و در وى نباشد . حال اگر اين گفتار در غياب وى باشد دروغ و غيبت است ، و اگر در حضورش باشد بدترين نوع دروغ است . و به هر تقدير ، گناه آن از غيبت و دروغ بدتر و شديدتر است . خداى سبحان مىفرمايد : « وَمَنْ يَكْسِبْ خَطيئَةً أوْ إِثْما ثُمَّ يَرْمِ بِه بَريئا فَقَدِ احْتَمَلَ بُهْتانا وَإِثْما مُبينا » 4 : 112 . ( نساء ، 111 )

--> [ 1 ] اين قسمتى از حديثى است كه قبلا از « مصباح الشريعة » نقل شده است .